Month: Սեպտեմբերի 2024

Պատասխանել հարցերին

1. Սահմանի՛ր ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ հասկացությունները:
   Ֆիզիկական երևույթները այն երևույթներն են, որոնց ժամանակ չեն առաջանում նոր նյութեր։
   Քիմիական երևույթները այն երևույթներն են, որոնց ժամանակ առաջանում են նոր նյութեր։
2. Թվարկի՛ր բնական և ոչ բնական երևույթներ:
   Բնական երևույթները այն երևույթներն են, որոնց վրա մարդը չի կարող ազդել։ Օրինակ ՝ հորդառատ անձրևը, կայծակը։
   Ոչ բնական երևույթները այն երևույթներն են, որոնց վրա մարդը կարող է ազդել։ Օրինակ ՝ լույսի վառվելը։
3. Ստորև ներկայացված շարքից առանձնացրե՛ք ֆիզիկական և քիմիական երևույթները ՝

շաքարի մանրացնելը, ձնաբուքը, հրդեհի բռնկվելը, ցողի առաջանալը, պղնձի սևանալը, փայտի տաշելը, կժի կոտրվելը, երկաթե մեխի ժանգոտվելը, ռետինի ձգվելը:

Ֆիզիկական երևույթներ
Շաքարի մանրացնելը,ձնաբուքը,ցողի առաջանալը,փայտի տաշելը,կժի կոտրվելը,ռետինի ձգվելը։
Քիմիական երևույթներ
Հրդեհի բռնկվելը,պղնձի սևանալը,երկաթե մեխի ժանգոտվելը։

4. Համեմատի՛ր.

ա) երկաթե մեխի ծռվելը և ժանգոտվելը,
Երկաթի մեխի ծռվելը ֆիզիկական է, ժանգոտվելը քիմիական։
բ) մոմի հալվելն ու վառվելը,
Մոմի հալվելը ֆիզիկական է, վառվելը քիմիական։
գ)արծաթե զարդի սևանալն ու կոտրվելը,
Արծաթե զարդի սևանալը քիմիական է, կոտրվելը ֆիզիկական։
դ)շաքարի մանրացնելն ու քայքայելը:
Շաքարի մանրացնելը ֆիզիկական է, քայքայելը քիմիական։

Լրացուցիչ առաջադրանք-պատասխանել հարցերին․

1. Կառուցվածքային ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն սնկերը։
   Սնկերը կազմված են սնկամարմնից և պտղամարմնից։ Սնկամարմինը կազմված է հիֆերից, գտնվում է հողում և հսկայական մակերես է գրավում։
   Պտղամարմինը նույնպես կազմված է հիֆերից, իր հետ խիտ միահյուսվելով հողից դուրս ձևավորում են կեղծ հյուսվածք։
   Պտղամարմինը կազմված է ոտիկից և գլխարկից։ Ոտիկը կազմված է միատեսակ հիֆերից, իսկ գլխարկը կազմված է սնկաթելերից։
2. Ի՞նչ օգուտ է մարդը ստանում սնկերից։
   Մարդու սննդակարգում լայն կիրառվում են գլխարկավոր սնկերը։
3. Խմորասնկերը կենցաղում ինչպե՞ս եք օգտագործում։
   Հացաթխման, գինեգործության և գարեջրի արտադրության մեջ։

Վանի թագավորության տարածքային ամենամեծ ընդլայնման շրջանը համընկնում է Արգիշտի I-ի և նրա որդու՝ Սարդուրի II-ի գահակալության հետ: Պետության ծավալումը կատարվեց ռազմական կազմակերպվածության բարձր
մակարդակի և թարմացված սպառազինության միջոցով:

Արգիշտի I (Ք. ա. 786-764) արքան, գահ բարձրանալով, շարունակեց հոր ակտիվ նվաճողական քաղաքականությունը հատկապես հյուսիսային ուղղությամբ:  Ք. ա. 782 թ. Արգիշտիի զորքերն անցան Արաքս գետը, հաստատվեցին Սևանի ավազանում: Տարածաշրջանում ամրապնդվելու նպատակով նույն թվականին կառուցվեց Էրեբունի (Երևան) քաղաք-ամրոցը:

Ռազմական գործողությունների մյուս կարևոր ուղղությունները հարավային և արևմտյան ուղղություններն էին: Այս արշավանքները ևս պսակվեցին հաջողությամբ, իսկ դա նշանակում էր շահերի բախում անմիջապես Ասորեստանի հետ։
Վերաբնակեցումների քաղաքականությունը
Վանի թագավորության նվաճողական քաղաքականությունը միշտ չէ, որ հարթ էր ընթանում. հաճախ հանդիպում էր տեղական կատաղի դիմադրության:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ կան Սարդուրի I և Իշպուինի արքաների արձանագրությունների միջև:
Նրանց արձանագրությունների նմանությունը այն է, որ նրանք հաղորդում են իրենց տիտղոսները։ Տարբերությունը այն է, որ նրանք գրված էին տարբեր ժամանակներում։
2. Ի՞նչ եզրակացություն կարող եք անել Սարդուրի I արքայի նշած «Նաիրիի արքա» և Իշպուինի արքայի նշած «արքա Բիաինիլի (երկրի)» ձևակերպումներից։
Կարելի է եզրակացնել, որ Սարդուրի I արքայի գահակալության ժամանակ Նաիրյան երկրները այդքան միավորված չէին, ինչքան Իշպուինի արքայի գահակալման ժամանակ։
3. Ի՞նչ եք կարծում, ինչո՞ւ է Իշպուինի արքան կարևոր համարում
հիշատակել «իշխան Տուշպա քաղաքի» տիտղոսը:
Որովհետև այդ տիտղոսը եղել էր շատ նշանակալի և եղել էր թագավորական տիտղոսների անբաժան մասը։
4. Ինչպե՞ս հաջողվեց Արգիշտի I և Սարդուրի II արքաներին Վանի թագավորությունը վերածել տարածաշրջանի ուժեղագույն պետության։
Զորքերը եղել էին ավելի կազմակերպված և սպառազինված։ Նրանք վարում էին նաև նվաճողական քաղաքականություն տարբեր ուղղություններով։
5. Ինչո՞ւ էր Վանի կառավարությունը վերաբնակեցումներն իրագործելիս մանրակրկիտ ծրագրում դրանք։
Վերահսկողության, ինչպես նաև գյուղատնտեսության մեջ տեխնոլոգիաների տարածման և նոր հողերի մշակման նպատակով։
6. Ինչո՞ւ էր Սարգոն II-ի կողմից Մուսասիրի նվաճումը Վանի թագավորության համար ամենամեծ կորուստը:
Որովհետև այն եղել էր Խալդի աստծո պաշտամունքի կենտրոնը։ Նաև այնտեղ պահվում էին սննդամթերքի պաշարներ, զենքեր, արձաններ և ոսկի։
7. Ինչո՞վ էր պայմանավորված Վանի արքաների կողմից իրագործվող հարկադիր տեղահանության և վերաբնակեցման քաղաքականությունը:
Դա պայմանավորված էր նրանով, որ միշտ չէ, որ արշավանքները հարթ էին ընթանում։
8. Ի՞նչ հետևանքներ կարող էր ունենալ Ասորեստանի համար փոքրասիական երկաթի և այլ մետաղների հանքավայրերից, ինչպես նաև հիմնական առևտրային ուղիները վերահսկելու հնարավորությունից զրկվելը։
Դա կարող էր ունենալ վատ հետևանքներ, քանի որ Ասորեստանի զինվորները չէին կարողանա ավելի լավ կռվել, եթե զենքերը լինեին ոչ մետաղից։ Նաև տնտեսության մեջ անկում կլիներ։
9. Որո՞նք էին Վանի թագավորության անկման ներքին և արտաքին պատճառները:
Տարբեր վարկածներ կան Վանի թագավորության անկման հետ կապված։ Օրինակ ՝ ըստ մի վարկածի Վանի թագավորությունը կործանվեց մարերի, բաբելոնացիների և սկյութների դեմ պայքարում։ Ըստ մյուս վարկածի Վանի թագավորության անկում ապրեց Ք․ա․ յոթերորդ դարի սկզբին, ներքին պատերազմների և մասնատումների պատճառով։ Իսկ ըստ մի վարկածի Վանի թագավորությունը անկում չէր ապրել, ընդամենը կատարվեց արքայատոհմի փոփոխություն։

Լրացուցիչ աշխատանք․

1. Ո՞ր սննդի վրա սնկեր զարգացան:
Երկար ժամանակ թողած սննդամթերքի վրա և օրգանական նյութերի մնացորդների վրա։
2. Ի՞նչ գույն ունեն բորբոսները:
Սև, կանաչ, սպիտակ
3. Ի՞նչի մասին կարող են վկայել բորբոսների գույնի տարբերությունները:
Բորբոսների գույնի տարբերությունները կարող են վկայել անվտանգության մակարդակի և միջավայրի պայմանների մասին։
4. Ի՞նչ պայմաններ են անհրաժեշտ բորբոսի աճի համար:
Բորբոսի աճի համար անհրաժեշտ են բարձր ջերմության և խոնավություն ունեցող պայմաններ։

Թեմա՝ Ճառագայթ

Գծենք  f ուղիղ, վրան նշենք որևէ А կետ։ Ուղիղը այդ կետով բաժանվում է երկու մասերի, յուրքանչյուր մասը կանվանենք А կետից ելնող ճառագայթ, տես նկարը։

Այս նկարագրից հետևում է, որ ուղղի ցանկացած А կետ առաջացնում է А գագաթով երկու ճառագայթ (դրանք երբեմն անվանում են հակա­դիր ճառագայթներ)։
Սովորաբար ճառագայթը նշանակում են կա՛մ լատիներենի փոքրատառով (օրինակ, f ճառագայթ), կա՛մ այլ եղանակով՝ լատիներենի երկու մեծատառերով, որոնցից առաջինը նշում է ճառագայթի գագաթը, իսկ երկրորդը՝ ճառագայթի որևէ կետ (օրինակ՝ OA ճառագայթը):
Տես նկարը՝

Հարցեր։

1.Ի՞նչ է ճառագայթը։
Ճառագայթը այն ուղիղն է, որը ունի սկիզբ, բայց չունի վերջ։
2. Ինչպ՞ես են նշանակում ճառագայթը։
Ճառագայթը նշանակում են լատինական փոքրատառով, իսկ սկզբնակետը մեծատառով։
3. GEOGEBRA ծրագրով գծիր f ուղիղ, վրան նշեիր Аկետ, ուղիղը այդ կետով քանի՞ մասի տրոհվեց։

2 ճառագայթի
4. GEOGEBRA ծրագրով գծիր ճառագայթ։

5. Ինչո՞վ է ճառագայթը տարբերվում ուղղից:
Ճառագայթը ունի սկզբնակետ, իսկ ուղղին ոչ։
6. A, B կետերը նշված են են միևնույն ուղղի վրա: Քանի՞ ճառագայթ առաջացավ։ Ցույց տուր գծագիրը։

4 ճառագայթ
7. Ի՞նչ է հատվածը։ Ցույց տուր գծագիրը։

Հատվածը այն ուղիղն է, որը ունի սկիզբ և վերջ։
8. Երկու կետով քանի՞ ուղիղ կարող է անցնել։ Ցույց տուր գծագիրը։

Մեկ

1)B կետը AC հատվածը տրոհում է երկու հատվածի։ Գտեք AC հատվածի երկարությունը, եթե AB = 7,8սմ, BC = 25մմ։”

BC = 2,5սմ
AC = AB + BC
7,8 + 2,5 = 10,3
AC = 10,3սմ
2)A, B և C կետերը գտնվում են մի ուղղի վրա։ Հայտնի է, որ AB = 12սմ, BC = 13,5սմ։ Որքա՞ն կարող է լինել AC հատվածի երկարությունը։
AC = AB + BC
12 + 13,5 = 25,5
AC = 25,5սմ
3)C կետը 64սմ երկարությամբ AB հատվածի միջնակետն է։ CA ճառագայթի վրա D կետը նշված է այնպես, որ CD = 15սմ։ Գտեք BD և DA հատվածների երկարությունները։

64 : 2 = 32
AD = CA – CD
32 – 15 = 17
AD = 17
BD = CD + CB
32 + 15 = 47
BD = 47

Լրացուցիչ աշխատանք

4)B կետը AC հատվածը տրոհում է երկու հատվածի։ Գտեք BC հատվածի երկարությունը, եթե՝

ա) AB = 3,7սմ, AC = 7,2սմ
BC = AC – AB
7,2 – 3,7 = 3,5
BC = 3,5սմ
բ)AB = 4մմ, AC = 4սմ
AB = 0,4սմ
BC = AC – AB
4 – 0,4 = 3,6
BC = 3,6սմ

5)B, D և M կետերը գտնվում են մի ուղղի վրա։ Հայտնի է, որ BD = 7սմ, MD = 16սմ։ Որքա՞ն կարող է լինել BM հեռավորությունը։

BM = BD + MD
7 + 16 = 23
BM = 23սմ
6.Տարեք ուղիղ, այն նշանակեք f տառով, նշեք այդ ուղղի վրա գտնվող A և B կետեր և նրա վրա չգտնվող P, Q և R կետեր:

7. Տարեք f ուղիղ և նրա վրա նշեք A և B կետեր: Նշեք՝
ա) AB հատվածի վրա գտնվող M և N կետեր,

բ) f  ուղղի վրա գտնվող, բայց AB հատվածի վրա չգտնվող P և Q կետերը,

գ) f ուղղի վրա չգտնվող R և S կետերը:

8.Տարեք ուղիղ և նրա վրա նշեք երեք կետ: Քանի՞ հատված է ստացվում ուղղի վրա:

3 հատված

9. Գծեք ընդհանուր սկիզբ ունեցող երեք ճառագայթ՝ h, k, l:
   
   10. A, B, C կետերը նշված հերթականությամբ դասավորված են միևնույն ուղղի վրա: Հայտնի է, որ AB = 28սմ, BC = 30մմ: Գտեք AC հատվածի երկարությունը։
   
   BC = 3սմ
   AC = AB + BC
   28 + 3 = 31
   AC = 31սմ

11. C կետը 64սմ երկարությամբ  AB հատվածի վրա նշված է այնպես, որ  AB հատվածը  տրոհում է երկու հավասար հատվածների։  M կետը АC հատվածի վրա  նշված է այնպես, որ  АC հատվածը տրոհում է երկու հավասար հատվածների։ Գտեք МB հատվածի երկարությունը։
    
    64 : 2 = 32
    32 : 2 = 16
    MB = MC + CB
    16 + 32 = 48
    MB = 48սմ

12. D կետը գտնվում է AB հատվածի վրա, որի երկարությունը 15սմ է: Գտեք AD հատվածի երկարությունը, եթե DA հատվածի երկարությունը չորս անգամ մեծ է DB հատվածի երկարությունից:
    DB – x
    AD – 4x
    4x + x = 15
    5x = 15
    x = 15 : 5
    x = 3
    4 x 3 = 12
    AD = 12սմ